Choć czasami łatwo o tym zapomnieć, dowód osobisty to coś więcej niż zwykły kawałek plastiku. Przestępcy doskonale o tym wiedzą. Dowiedz się, jak chronić dowód osobisty, jak zabezpieczyć swoje dane, a także co zrobić w przypadku utraty dokumentu, by nie narazić się na kradzież tożsamości.
W skrócie:
- dowód osobisty zawiera komplet danych potrzebnych do podszycia się pod właściciela; dlatego jego utrata może prowadzić do wyłudzeń kredytów, zakupów na raty czy zawierania umów na cudze nazwisko;
- aby chronić dokument, nie wolno go pożyczać ani zostawiać bez nadzoru; nie należy zezwalać na kopiowanie a jego skany czy zdjęcia należy cyfrowo zabezpieczać;
- w przypadku utraty dowodu trzeba jak najszybciej zgłosić to w urzędzie (zawieszenie lub unieważnienie) oraz zastrzec dokument w systemie bankowym;
- dodatkowo warto uruchomić Alerty BIK, co pomaga wykryć próby wyłudzeń na Twoje dane (warto pamiętać, że przestępcy nie potrzebują fizycznie Twojego dowodu, by próbować wykorzystać Twoje dane).
Dlaczego warto chronić swój dowód osobisty?
Dowód osobisty zawiera komplet danych, których przestępcy potrzebują do podszycia się pod Ciebie: imię i nazwisko, PESEL, zdjęcie, numer dokumentu, datę ważności. To wystarczy, by podszyć się pod Ciebie, a konsekwencje takiej sytuacji mogą być wyjątkowo nieprzyjemne.
Potencjalne skutki utraty lub kradzieży dowodu osobistego Zgubiony lub skradziony dowód osobisty to duży problem. Jeśli stracisz dokument, możesz po pewnym czasie dowiedzieć się, że:
- ktoś wyłudził kredyt w banku na Twoje dane
- musisz spłacić raty za drogi sprzęt, który ktoś kupił na Twoje rachunek
- zalegasz z opłatami za mieszkanie, które rzekomo wynajmujesz na drugim końcu Polski
- nie regulujesz opłat za telefon komórkowy, o którym pierwszy raz słyszysz
- wypożyczalnia samochodów domaga się zwrotu drogiego auta, które podobno użytkujesz od miesiąca.
Nie ma znaczenia czy dowód został zgubiony, czy skradziony w obu przypadkach istnieje ryzyko kradzieży tożsamości i wyłudzenia pożyczki lub zrobienia innego rodzaju długów na Twoje dane. Dlatego tak ważne jest, by wiedzieć, jak zastrzec dowód osobisty i jak działa proces unieważnienia dokumentu. Pamiętaj również, że nie zawsze złodzieje tożsamości potrzebują Twojego dowodu do realizacji swoich celów. Czasem jedynie kopia, a nawet same dane wystarczą, by np. zrobić zakupy przez Internet na Twój rachunek.
Jak chronić i bezpiecznie przechowywać dowód osobisty na co dzień?
Pamiętaj, że należy szczególnie dbać o dokument tożsamości także w sieci. Co warto zapamiętać?
- Nigdy nie pożyczaj nikomu dowodu, nawet jeśli prosi Cię o to dobry znajomy z wakacji, który akurat zapomniał zabrać własny dokument z hotelu.
- Nie zostawiaj dowodu osobistego bez nadzoru, np. na plaży pod opieką nieznajomych albo w hotelu, gdy recepcjonista chce potwierdzić tożsamość (w tym wypadku wystarczy okazanie dokumentu).
- Zachowaj czujność: nie pozwalaj kopiować dowodu za każdym razem, gdy ktoś tego żąda. Kopie dowodu przekazuj wyłącznie zaufanym instytucjom w uzasadnionych przypadkach. Jeśli wymaga tego np. bank, dodaj dokładną adnotację, w jakim celu została wykonana kserokopia (np. tylko do weryfikacji tożsamości w dniu…).
- Pod żadnym pozorem nie oddawaj dowodu osobistego w zastaw. Czasem (bezprawnie) domagają się tego właściciele różnych wypożyczalni. Niektórzy być może liczą na niefrasobliwość urlopowiczów nie daj im się zwieść.
- Chroń skany dowodu i dane w Internecie nie publikuj ich w social mediach. Nigdy nie przesyłaj dowodu zwykłym mailem bez szyfrowania i nie przekazuj danych przez telefon nieznanym osobom.
Dowód osobisty musisz zawsze mieć na oku i wiedzieć, co dzieje się z Twoim dokumentem w każdej chwili.
Jak bezpiecznie przechowywać skany lub zdjęcia dowodu osobistego?
Jeśli musisz wykonać i przechowywać kopię dowodu, rób to bezpiecznie:
- unikaj publicznych skanerów i upewnij się, że urządzenie ma odpowiednie zabezpieczenia (np. klucze szyfrowania, tryb zero footprint);
- używaj szyfrujących dysków lub programów, aby zabezpieczyć pliki;
- przechowuj pliki tylko w dobrze zabezpieczonych chmurach i wysyłaj je za pomocą linków wygasających (tymczasowych);
- zasłaniaj lub zamazuj w programie graficznym wszystkie dane, które nie są potrzebne do danej transakcji.
Co zrobić w przypadku utraty dowodu osobistego jak go zastrzec i unieważnić?
Jeśli mimo ostrożności zgubisz lub ktoś ukradnie Twój dowód osobisty liczy się czas. Przestępcy potrafią działać błyskawicznie, a stres często paraliżuje.
Co zrobić natychmiast po utracie dowodu?
Gdy tylko zauważysz brak dowodu, natychmiast to zgłoś. Zacznij od urzędu miasta lub gminy utratę dowodu można zgłosić osobiście lub online. Jeśli masz nadzieję, że dokument się jeszcze znajdzie, możesz go zawiesić na 14 dni jeśli go odnajdziesz, możesz przywrócić ważność. Unieważnienie jest ostateczne dokument trwale wypada z obiegu, a Ty musisz wyrobić nowy.
Następnie koniecznie zastrzeż dowód w systemie bankowym. Pomoże to zapobiec zakładaniu kont czy zaciąganiu kredytów na Twoje dane.
Jak unieważnić lub zawiesić dowód osobisty?
Utratę dowodu osobistego w urzędzie można zgłosić:
- przez Internet jeżeli korzystasz z profilu zaufanego, certyfikatu kwalifikowanego albo e-dowodu;
- w dowolnym urzędzie miasta lub gminy;
- w konsulacie (jeśli przebywasz za granicą). Procedura jest bezpłatna i natychmiastowa. W przypadku chęci zawieszenia dowodu na 14 dni postępuj dokładnie tak samo.
Uwaga! Jeżeli doszło do kradzieży dowodu osobistego, zgłoś to policji wówczas Twój dowód zostanie automatycznie unieważniony w urzędzie.
Jak zastrzec dowód osobisty w systemie Dokumenty Zastrzeżone lub w banku?
Dodatkowo koniecznie zastrzeż dowód w systemie Dokumenty Zastrzeżone:
- przez bank (nawet jeśli nie jesteś klientem),
- przez portal BIK (online, jednym kliknięciem, jeśli masz już konto BIK),
- telefonicznie (dostępne tylko dla klientów niektórych banków).
Informacja trafi do:
- wszystkich banków, operatorów komórkowych,
- firm leasingowych,
- wielu instytucji komercyjnych.
To najskuteczniejszy sposób, by uniemożliwić przestępcom wyłudzenie kredytu lub podpisanie umowy na Twoje dane.
Jak chronić numer PESEL i korzystać z Alertów BIK?
Aby dodatkowo zabezpieczyć się przed wyłudzeniami:
- aktywuj Alerty BIK otrzymasz SMS lub e-mail za każdym razem, gdy ktoś spróbuje wziąć kredyt na Twoje dane albo pojawią się one w darknecie;
- rozważ zastrzeżenie PESELto darmowa usługa, która uniemożliwia posługiwanie się Twoim PESEL do zawierania umów.
Te metody pozwalają na szybkie wykrycie prób kradzieży tożsamości i ochronę przed wyłudzeniami.
FAQ: najczęstsze pytania o ochronę dowodu osobistego
Czy utratę dowodu trzeba zgłosić na policję?
Jest to wskazane tylko wtedy, gdy podejrzewasz kradzież. W przypadku zgubienia dowodu zgłaszasz utratę w urzędzie (osobiście, pocztą lub online)
Czy zastrzeżenie dowodu jest płatne?
Nie, zastrzeżenie dowodu jest bezpłatne. Dotyczy to zarówno unieważnienia dowodu w urzędzie, jak i jego zastrzeżenia w Systemie Dokumenty Zastrzeżone.
Czym różni się unieważnienie od zawieszenia dowodu?
Unieważnienie dowodu jest stosowane po zgubieniu, kradzieży lub uszkodzeniu dokumentu i jest nieodwracalne raz unieważniony dowód traci ważność na zawsze. Tym samym po unieważnieniu musisz wyrobić nowy dokument. Natomiast zawieszenie dowodu dotyczy tylko e-dowodu (czyli dowodu z warstwą elektroniczną) i jest czasowe obowiązuje przez 14 dni, chyba że wcześniej odwiesisz dowód. Dzięki temu można tymczasowo wyłączyć z obiegu dokument, np. gdy nie jesteś pewien, czy faktycznie go zgubiłeś.
Czy zastrzeżenie dowodu oznacza, że muszę od razu wyrobić nowy dokument?
Nie zastrzeżenie blokuje dokument w obiegu finansowym. Dopiero unieważnienie dowodu w urzędzie wymaga wyrobienia nowego dokumentu. Po unieważnieniu masz 30 dni, by złożyć wniosek.
Czy mogę zastrzec dowód, jeśli jeszcze nie wiem, czy został zgubiony, czy skradziony?
Tak lepiej zapobiegać niż leczyć. Jeśli masz e-dowód (dowód osobisty z warstwą elektroniczną), możesz go tylko czasowo zawiesić (przez Internet, w aplikacji mObywatel lub osobiście w urzędzie).
Jak szybko po zgłoszeniu dowód zostaje unieważniony?
Dowód zostaje unieważniony od razu po zgłoszeniu, nawet jeżeli zgłoszenie nastąpi po godzinach pracy urzędu. Proces jest bowiem automatyczny,
